Alternative Dispute Resolution: A mechanism for enhancing commerce in the Asean region (Written in Thai)

1. ความเปนมาและวัตถุประสงค

ระบบ Alternative dispute resolution (ADR) เกิดขึ้นมาจากความตองการของทั้งคูกรณีและศาล โดยคูกรณีเชื่อวาระบบ ADR จะสามารถแกไขขอขัดแยงไดอยางมีประสิทธิภาพและเปนธรรม เนื่องมาจากสามารถเสนอความตองการและทางออกที่พึงประสงคได ในขณะที่ระบบพิพากษามีทรัพยากรที่จํากัด ระบบ ADR จะสามารถลดความแออัดของศาลและสามารถใชทรัพยากรที่มีอยูอยางมีประสิทธิภาพมากขึ้น ดังนั้นระบบราชการในประเทศตางๆจึงพยายามที่จะสนับสนุนการจัดตั้งระบบ ADR

2. ระบบ Alternative dispute resolution (ADR) และวิธีปฏิบัติ

ในปจจุบัน ADR มีอยูหลายวิธีการ ขึ้นอยูกับความระดับความเปนทางการและการบังคับใชของกฎหมาย โดยมาตรการ ADR ที่กลุมประเทศอาเซียนนํามาปฏิบัติอยางแพรหลาย ไดแก Conciliation Mediation และ Arbitration

-Conciliation

Conciliation เปนการจัดการขอพิพาทโดยบุคคลที่สาม โดยขึ้นอยูกับความสมัครใจของคูกรณี การจัดการดวยวิธีนี้สามารถนํามาใชกับขอพิพาทดานตางๆ อาทิเชน ดานสิทธิมนุษยชน ดานสิ่งแวดลอม บุคคลที่สามสามารถใหคําแนะนําและความเห็นแกคูกรณีได หากการ Conciliation ไมสามารถนําไปสูขอยุติได ขอพิพาทนี้ก็จะตองใหศาลพิจารณาตอไป

-Mediation

เปนวิธีการที่คลายกับ Conciliation โดยมีบุคคลที่สามมาชวยในการจัดการกับขอพิพาท แตบุคคลที่สามที่มาชวยในการจัดการนี้จะไมใหคําแนะนําหรือขอเสนอแนะกับคูกรณี และขอตกลงจาก Mediation จะไมมีผลบังคับใชตามกฎหมาย อยางไรก็ตาม Mediation มีความยืดหยุน และเปนขอตกลงที่ไมเปนทางการซึ่งเหมาะสมกับขอพิพาททางการคา

-Arbitration

Arbitration หรือการตัดสินโดยอนุญาโตตุลาการ เปนการยุติขอพิพาทที่เปนทางการเนื่องจากการตัดสินโดยอนุญาโตตุลาการมีผลบังคับใชตามกฎหมาย

3. ระบบ Alternative dispute resolution (ADR) ในชวงวิกฤตเศรษฐกิจ

ในชวงวิกฤตการณทางการเงิน บริษัทจํานวนมากไดอยูในภาวะลมละลายทําใหหนี้ที่ไมกอใหเกิดรายได (NPL) ไดเพิ่มขึ้นอยางตอเนื่อง ในการพิจารณาคดีที่เกี่ยวของกับหนี้ที่ไมกอใหเกิดรายได (NPL) นั้น แบงออกไดเปน 2 กรณี คือ การพิจารณาคดีในศาล อยางไรก็ตาม คดีพิพาทระหวางสถาบันการเงินและประชาชนไดเพิ่มขึ้นอยางมากจนไมสามารถที่จะนําคดีขึ้นพิพากษาไดทุกคดี เนื่องจากไมมีทรัพยากรที่เพียงพอโดยเฉพาะอยางยิ่ง การขาดแคลนผูพิพากษา ธนาคารแหงประเทศไทยไดเล็งเห็นปญหาที่เกิดขึ้นจึงพยายามที่จะนําขอพิพาทเหลานี้ใหเกิดการยุติภายนอกศาลที่เปนทางการ จึงไดจัดตั้งสํานักงานคณะกรรมการเพื่อสงเสริมการปรับปรุงโครงสรางหนี้ (CDRAC) ในป 1999 เปนทางเลือกในการพิจารณาคดีที่มีกฎระเบียบใหมสําหรับเจาหนี้และลูกหนี้โดยไดรูปแบบมาจากประเทศอังกฤษในชวงทศวรรษที่ 70

CDRAC จัดตั้งโดยความรวมมือระหวางลูกหนี้และเจาหนี้ โดยมีจุดมุงหมายเพื่อใหเกิดความรวมมือระหวางลูกหนี้และเจาหนี้ในการตอรองนอกศาล CDRAC Process ดําเนินการตาม Bangkok Framework ที่จัดทําขึ้นจากความรวมมือระหวางเจาหนี้และลูกหนี้ เพื่อสรางการเจรจาตอรองในการพิจารณาขอพิพาทนอกศาลและเพื่อสรางแนวทางในความรวมมือระหวางลูกหนี้และเจาหนี้ นับตั้งแตการจัดตั้ง CDRAC ในการแกไขปญหาหนี้ที่ไมกอใหเกิดรายได (NPL) นั้น ปจจุบันหนี้ที่ไมกอใหเกิดรายได (NPL) ในสถาบันการเงินไดลดลงจากรอยละ 47.7 ในเดือนพฤษภาคมป 1999 เหลือเพียงรอยละ 10.33 ณ สิ้นไตรมาสที่ 2 ของปปจจุบันและมีแนวโนมที่จะลดลงตอเนื่อง

4. ประโยชนของ Alternative dispute resolution

ถึงแมวาการพิจารณาขอพิพาทดวยระบบ ADR จะไมสามารถหาขอยุติไดในทุกกรณี แตในมุมมองเชิงธุรกิจระบบ ADR สามารถสรางประโยชนไดอยางมากทั้ง ในแงของธุรกิจภายในประเทศ และ ธุรกิจระหวางประเทศ สําหรับธุรกิจภายในประเทศนั้น ADR จะชวยลดความแออัดของศาล และลดคาใชจายในการพิจารณาขอพิพาท เนื่องมาจาก ADR มีความยืดหยุนมากกวาการพิจารณาคดีในศาล นอกจากนั้น ADR ยังชวยในการอํานวยความสะดวกตอการคาระหวางประเทศและหลีกเลี่ยงความเสียเปรียบอันอาจจะเกิดขึ้นกับชาวตางชาติเนื่องมาจากความไมคุนเคยกับนโยบายของรัฐ ซึ่งจะสามารถรักษามิตรภาพอันดีระหวางประเทศคูคา

5. ขอเสนอแนะ

ในปจจุบันประเทศในกลุมอาเซียนแตละประเภทมีระบบ ADR ของตัวเอง การพัฒนาระบบ ADR จึงเกิดขึ้นภายในประเทศเทานั้นซึ่งยังเปนอุปสรรคในการคาระหวางประเทศในบางกรณี การพัฒนาระบบ ADR รวมกันในกลุมประเทศอาเซียนจึงเปนสิ่งที่ควรจะทําเพื่อสนับสนุนและเพิ่มทางเลือกแกคูกรณีหรือคูคา เพื่อใหการคาภายในประเทศและการคาระหวางประเทศเปนไปดวยความราบรื่นยิ่งขึ้น

ในการพิจารณาถึงความเปนไปไดในการจัดตั้งความรวมมือในการพัฒนาระบบ ADR ระหวางกลุมประเทศอาเซียนนั้นควรพิจารณาถึงนิยามของระบบ ADR และวิธีการอยางชัดเจนมากขึ้น และจึงมาพิจารณาวาระบบที่เหมาะสมสําหรับกลุมประเทศอาเซียนควรจะเปนเชนไร นอกจากนั้นควรศึกษาวาวิธีการปฏิบัติที่เหมาะสมและการสนับสนุนระบบ ADR ในภาครัฐควรจะทําอยางไร ซึ่งสิ่งที่มีความสําคัญในลําดับแรกก็คือ การใหความรูความเขาใจและการศึกษาที่เปนสิ่งจําเปนอยางยิ่งในการพัฒนาระบบ ADR เนื่องมาจากประเทศในกลุมอาเซียนยังขาดบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญ